Çinko

Çinko kullanım açısından demir dışı metaller içerisinde alüminyum ve bakırdan sonra gelen en önemli üç metalden birisidir. Bu üç metal başlıca, demir ve çeliğin korozyona karşı direncinin artırılmasında, döküm sanayinde kullanılan özel alaşımlar ile pirinç alaşımların yapımında kullanılmaktadır. Geri dönüşüm oranı görece düşük olup büyük oranda madencilik faaliyetlerine bağlı olan çinko ayrıca çatı kaplama malzemelerinde ve lastik sanayisinde de (ZnO olarak) kullanılmaktadır. Geleneksel olarak bir baz metal olarak sınıflandırılan çinko, günümüzde düşük karbonlu ekonomi hedefleri doğrultusunda artan stratejik önemiyle birlikte birçok ülke ve kurum tarafından kritik mineral statüsüne taşınmaktadır.

Amerika Birleşik Devletleri Jeolojik Araştırma Kurumu (USGS) 2025 yılı verilerine göre, küresel ölçekte toplam rezerv miktarı 240 milyon ton seviyesinde olup Avustralya bu noktada %27'lik pay ile birinci sırada yerini korumaktadır. Çin, küresel rezerv payını 2024 yılına göre %5’lik bir sıçramayla %25 seviyesine taşımıştır. 

2025 yılında dünya genelinde yıllık yaklaşık 12 milyon ton çinko üretilmiştir. Çin %34'lük pay ile üretimdeki en büyük oyuncudur. Bu durum, Çin'i sadece dünyanın en büyük çinko üreticisi değil, aynı zamanda küresel arz güvenliğinin en kritik belirleyicisi konumuna yükseltmektedir.

Ülkemizde 2024 yılı itibariyle tüvenan çinko üretimi 316.886 ton olmuştur.

Ülkemizin son beş yılda yaptığı tüvenan çinko ihracatı 600 ile 900 bin ton arasında değişiklik göstermiştir. 2025 yılında yapılan 695.360 ton tüvenan çinko ihracatından 476 milyon USD gelir elde edilmiştir.

İthalat değerlerinde de 2019 yılı itibariyle artış yaşanmış olup 2022 yılında yapılan 44.826 ton tüvenan çinko ithalatı son altı yılın en yüksek miktarıdır. 2022 yılında yaşanan tarihi zirvenin ardından 2025 itibarıyla ithalat miktarında sınırlı bir artış olmasına rağmen ithalat değerinin çok daha hızlı yükseldiği görülmektedir.

Türkiye’de çinko üretimi açısından öne çıkan başlıca sahalar Balya-Balıkesir ve Çayeli-Rize’dir. Bu sahalarda uzun yıllardır kurşun-çinko ve bakır-çinko cevherlerinden çinko konsantresi üretimi gerçekleştirilmektedir. Ayrıca, Siirt Organize Sanayi Bölgesi’nde 2021 yılında kurulan tesis ile Türkiye’de ilk kez metalik çinko (çinko külçe) üretimine yönelik sanayi altyapısı oluşturulmuştur. Bu gelişme, ülkemizde çinko üretiminin yalnızca konsantre düzeyinde kalmayıp metal üretimine doğru ilerlediğini göstermesi açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir.

Güncelleme Tarihi: 18.05.2026