Kömür

Kömür; siyah, koyu gri veya kahverengi-siyah renkli, parlak veya mat bir katı fosil yakıt ve aynı zamanda sedimanter bir kayadır.

 

Ağırlık olarak %50, hacim olarak da %70’ten fazla kömürleşmiş bitki kalıntılarından oluşur. Kömür; başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş olup diğer kaya tabakalarının arasında damar halinde, uzunca bir süre (milyonlarca yıl) ısı, basınç ve mikrobiyolojik etkilerin sonucunda meydana gelmiştir.

 

Kömürleşme; bitkilerin alterasyonu sürecidir. Turba, linyit, alt bitümlü kömür, bitümlü kömür (taşkömürü), antrasit ve grafit birbirlerine dönüşerek oluşur.

 

Kömür; elektrik üretiminde, ısınmada, demir-çelik ve çimento sanayi ile sanayinin diğer alanlarında kullanılmaktadır.

 

Kömür, 2020 yılında, dünya birincil enerji tüketiminde %27,2’lik payla petrolden sonra ikinci sırada yer almıştır. Dünya elektrik üretiminde ise %35,1’lik payla ilk sırada yer almıştır.

 

BP 2021 verilerine göre, 2020 yılı sonu itibarıyla dünya üzerinde toplam görünür antrasit ve bitümlü kömürler ile alt bitümlü kömürler ve linyit rezervleri 1,07 trilyon ton olup bu rezerv toplamının 753,6 milyar tonu (%70) antrasit ve bitümlü kömür (taşkömürü), 320,5 milyar tonu (%30) ise alt bitümlü kömürler ve linyittir.

 

Şekil 1. Dünya Kömür Rezervlerinin Kömür Kategorilerine Göre Dağılımı

 

Dünya antrasit ve bitümlü kömür rezervlerinin en büyük kısmı %29,1’lik payla (218,94 milyar ton) ABD’de yer almaktadır. ABD’yi; %17,9 payla Çin (135,07 milyar ton), %14,1’le Hindistan (105,98 milyar ton), %9,8’le Avustralya (73,72 milyar ton), %9,5’le Rusya (71,72 milyar ton) izlemektedir. Dünya alt bitümlü kömür ve linyit rezervlerinin ise en büyük kısmı %28,2’lik payla (90,45 milyar ton) Rusya Federasyonu’nda bulunmaktadır. Rusya’yı; %23,9’la Avustralya (76,51 milyar ton), %11,2’yle Almanya (35,90 milyar ton), %9,4’le ABD (30,00 milyar ton), %3,7’yle Endonezya (11,73 milyar ton) ve %3,4’le (10,98 milyar ton) Türkiye izlemektedir.

 

Şekil 2. Dünya Kömür Rezervlerinde Ülkelerin Payları

 

Ülkemizin 19,32 milyar ton linyit ve asfaltit (%92,7) ile 1,52 milyar ton taşkömürüyle (%7,3) birlikte toplam kömür kaynağı yaklaşık 20,84 milyar ton’dur. Taşkömürlerimizin alt ısıl değeri 6.200 - 7.250 kcal/kg arasında değişmektedir. Linyit kaynağımızın ısıl değerleri 1.000 kcal/kg ile 4.200 kcal/kg arasında değişkenlik göstermekle birlikte yaklaşık %79’unun alt ısıl değeri 2.500 kcal/kg’nin altındadır.

 

Şekil 3. Ülkemiz Kömür Kaynaklarının Dağılımı

 

BP 2021 verilerine göre, dünyada 2020 yılında toplam 7,74 milyar ton kömür üretimi gerçekleştirilmiş olup Çin, 3,9 milyar ton (%50,4) üretimle ilk sırada yer almıştır. 

 

Şekil 4. 2020 Yılı Dünya Kömür Üretiminde Başlıca Ülkeler

 

Enerdata 2021 verilerine göre, dünyada 2020 yılında toplam 7,31 milyar ton kömür tüketimi gerçekleşmiş olup Çin, 3,8 milyar ton (%52,4) tüketimle ilk sırada yer almıştır. 

 

Şekil 5. 2020 Yılı Dünya Kömür Tüketiminde Başlıca Ülkeler

 

TÜİK verilerine göre, ülkemizin 2021 yılı satılabilir kömür üretimi; 72,82 milyon ton linyit ve asfaltit, 1,24 milyon ton taş kömürü olmak üzere toplam 74,06 milyon ton olarak gerçekleşmiştir.

 

Şekil 6. Yıllar İtibarıyla Ülkemiz Satılabilir Linyit Üretimleri

 

Şekil 7. Yıllar İtibarıyla Ülkemiz Taşkömürü Üretimleri

 

Ülkemizde 2021 yılında 116,7 milyon ton kömür (37,3 milyon ton taşkömürü+73,6 milyon ton linyit ve asfaltit + 5,8 milyon ton taşkömürü koku) tüketilmiştir. Taşkömürü ile linyit ve asfaltit tüketimlerinde en büyük pay, sırasıyla %52,9 ve %81,7’lik oranlarla termik santrallerin olmuştur.

 

Şekil 8. Ülkemiz Kömür Tüketiminin Sektörlere Göre Tüketim Dağılımı, 2021

 

Ülkemizin 2016-2021 yılları arası ortalama kömür (taşkömürü, taşkömürü koku, linyit ve asfaltit) tüketimi yaklaşık 110 milyon ton olmuştur.

 

Şekil 9. Yıllar İtibarıyla Ülkemiz Kömür Tüketim Miktarları

 

Ülkemizde 2020 yılında, yerli kömüre dayalı (linyit+asfaltit+taşkömürü) santrallerden 43.802,6 GWs, ithal kömüre dayalı santrallerden ise 62.466,5 GWs olmak üzere kömüre dayalı santrallerden toplam 106.269,1 GWs elektrik üretilmiştir. 2020 yılında kömüre dayalı santrallerden üretilen elektriğin toplam elektrik üretimi içindeki payı %34,8 olurken, yerli kömürün (linyit+ taşkömürü+asfaltit) payı ise %14,3 olmuştur.

 

 

Şekil 10. Elektrik Üretimi İçinde Kaynakların Payı, 2020

 

2022 mart itibarıyla ülkemizde; 1 adet asfaltit, 47 adet linyit, 4 adet taşkömürü ve 15 adet ithal kömürle çalışan olmak üzere toplam 67 adet kömürle çalışan elektrik üretim santrali bulunmaktadır.

 

2022 mart itibarıyla, ülkemizin kömüre dayalı santral kurulu gücü toplam kurulu gücün %20,4’üne karşılık gelmektedir. Yerli kömüre dayalı kurulu gücün toplam kurulu güce oranı ise %11,4 olmuştur.

 

Şekil 11. 2022 Mart İtibarıyla Ülkemizin Kömüre Dayalı Kurulu Gücü 

 

Güncelleme Tarihi: 20.05.2022

Burada yer verilen bilgiler Bakanlığımız Web Sayfası kullanıcılarına bilgi verme amacıyla hazırlanmış olup bağlayıcı bir resmi belge niteliği taşımamaktadır.